Gevoelens en emoties leren kennen & herkennen

Iedereen ervaart dagelijks verschillende gevoelens en emoties. Maar wat is een emotie en wat is een gevoel? Een emotie is een signaal van je lichaam dat je iets voelt, zoals boosheid, blijheid of angst. Gevoelens en emoties zijn dus onlosmakelijk met elkaar verbonden. Ook in het leven van kinderen spelen gevoelens en emoties een grote rol. Daarbij kunnen verschillende gevoelens en emoties elkaar in hoog tempo afwisselen. Blijdschap na een gewonnen potje voetbal kan omslaan in boosheid als hun vriendje opeens de bal afpakt.

Gevoelens en emoties bepalen hoe kinderen reageren op situaties, hoe ze omgaan met anderen en hoe ze de wereld ervaren. Daarom is het heel waardevol als kinderen kunnen leren om emoties en gevoelens te herkennen, te benoemen en te begrijpen. Als ouder speel jij een belangrijke rol in de emotionele ontwikkeling van kind(eren) en wij helpen je daar graag bij.

Wat is een gevoel of emotie?

Een gevoel is iets wat je van binnen ervaart, terwijl een emotie juist een zichtbare uiting van een gevoel is. De termen gevoelens en emoties worden vaak door elkaar gebruikt, maar het zijn dus echt twee verschillende dingen. Om gevoelens te herkennen en emoties te begrijpen, is het daarom fijn om eerst het verschil tussen deze twee termen goed te snappen. Daarom leggen we je uit wat een gevoel is en wat een emotie en op welke manieren gevoelens en emoties met elkaar samenhangen.

• Gevoelens zijn wat je van binnen ervaart. Het is bijvoorbeeld een gevoel van blijdschap, angst, spanning of verdriet. Gevoelens ontstaan door gedachten, ervaringen en situaties. Ze zijn persoonlijk en niet direct zichtbaar voor anderen. Iedereen beleeft gevoelens op zijn of haar eigen manier en je kunt ze niet sturen. Hierdoor kan een verhaal met een zielig einde bij het ene kind amper emoties oproepen, terwijl een ander er heel verdrietig van wordt. Dat is niet erg. Alle gevoelens, groot en klein, mogen er zijn.
• Emoties zijn de zichtbare uitingen van gevoelens. Het zijn fysieke en psychologische reacties die aan de buitenwereld laten zien wat je voelt. Anderen kunnen deze emoties dus waarnemen. Denk bijvoorbeeld aan tranen bij verdriet of juist een lach als je blij bent. Bij elke emotie horen andere lichaamssignalen. Door kinderen te leren om die signalen te herkennen, leer je ze wat een emotie is en help je ze in hun emotionele ontwikkeling en met hun emotieregulatie.

Enkele voorbeelden van welke gevoelens en emoties bij elkaar horen:

Gevoelens en emoties zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden, maar het zijn wel twee verschillende dingen. Als we het hebben over de emotie-ontwikkeling van kinderen, gaat het dus zowel om het toelaten en herkennen van gevoelens als om het herkennen en reguleren van emoties. Je wilt kinderen leren hoe gevoelens in hun lichaam voelen, maar ook hoe ze met die gevoelens om kunnen gaan.

Waarom zijn gevoelens en emoties belangrijk?

Gevoelens en emoties vertellen je veel over jezelf en zijn daarom erg belangrijk. Als je emoties bij jezelf kunt herkennen, leer je jezelf beter begrijpen. Bovendien kun je als je weet wat je voelt ook beter aangeven waar je grenzen liggen en wat je nodig hebt. Emoties en behoeften horen dan ook zeker bij elkaar. Dit geldt voor ons als volwassenen, maar ook zeker voor kinderen.

Door kinderen te leren om gevoelens toe te laten, te herkennen en te benoemen, leren kinderen dus meer over zichzelf. Ook leer je ze op deze manier beter om te gaan met lastige situaties en wordt het makkelijker voor ze om ruzies op te lossen. Bovendien vergroot het hun inlevingsvermogen en maakt het ze sterker en veerkrachtiger. Emoties leren herkennen bij zichzelf en emoties herkennen bij anderen is daarom een belangrijk onderdeel van hun opvoeding.

Waarom is het herkennen van gevoelens belangrijk?

Als je weet wat je voelt, wordt het ook makkelijker om daarmee om te gaan. Anders weet je wel dat er ‘iets’ is, maar heb je nog steeds geen idee wat er nou echt aan de hand is. Door antwoord te geven op de vraag ‘Wat voel ik allemaal?’ kunnen kinderen leren om hun gevoelens en emoties te herkennen en te benoemen. Het herkennen en benoemen van lichaamssignalen bij emoties helpt hierbij. Als je kind(eren) wil leren omgaan met emoties, is het daarom allereerst belangrijk dat ze leren om gevoelens en emoties bij zichzelf te herkennen.

Dat benoemen van gevoelens wordt regelmatig onderschat, terwijl het juist veel goeds doet voor ons lichaam en ons brein. Uit psychologisch en neuro-wetenschappelijk onderzoek blijkt dat de emotionele spanning in het brein daalt wanneer mensen hun gevoel in woorden uiten (“name it to tame it”). Door woorden te geven aan het gevoel, worden de meer denkende delen van het brein ingeschakeld. De emotie kan hierdoor wat afnemen, waardoor nadenken wat makkelijker wordt. Gevoelens benoemen is dus een belangrijk onderdeel van emoties reguleren.

Dit werkt ook goed bij kinderen. Vaak worden kinderen die grote gevoelens ervaren al wat rustiger wanneer je simpelweg hun gevoel benoemt. Door dit consequent te doen, leer je kinderen om uiteindelijk zelf hun gevoelens te herkennen en te benoemen, waardoor ze zichzelf beter kunnen kalmeren. Zo stimuleer je hun sociaal-emotionele vaardigheden en ondersteun je hun emotionele zelfkennis en zelfregulatie. Ook leer je kinderen op deze manier om gevoelens toe te laten en ook moeilijke gevoelens niet uit de weg te gaan. Daar hebben ze hun hele leven profijt van.

Kinderen helpen bij emoties reguleren

Het leren omgaan met emoties is behoorlijk lastig en het is dan ook een ontwikkelingsproces dat jaren duurt. Zelfs sommige volwassenen hebben nog moeite met het herkennen van en het omgaan met emoties! Gelukkig zijn er verschillende manieren waarop jij een kind kunt helpen bij het omgaan met zowel kleine als grote gevoelens en emoties. We geven je een paar tips waarmee je een kind ondersteunt in hun emotionele ontwikkeling.

• Benoem de gevoelens die je bij een kind ziet, bijvoorbeeld: “Ik zie dat je huilt, volgens mij voel je je gekwetst. Klopt dat?”.
• Stel vragen die je kinderen aan het denken zetten en waarmee ze lichaamssignalen bij emoties kunnen leren herkennen: “Hoe voelt jouw buik als je zenuwachtig bent?” of “Waar in je lijf voel jij het als je boos bent?”
• Zoek samen naar oplossingen om beter om te gaan met emoties: “Wat helpt jou als je heel verdrietig bent?”. Onze Super Chill oefeningen kunnen je hierbij helpen.
• Bespreek je eigen gevoelens en laat zien dat alle gevoelens en emoties er mogen zijn: “Iedereen is weleens verdrietig, ik voel me soms verdrietig als iemand met een harde stem tegen mij praat. Op dat moment voel ik een brok in mijn keel en voel ik mijn tranen omhoog komen.”

Door bewust bezig te zijn met de gevoelens en emoties bij kinderen, geef je ze een sterke basis voor later. Wil je meer lezen over aanverwante onderwerpen? We hebben verschillende handige artikelen voor je geschreven, zodat je samen met een kind kunt werken aan een kalm koppie waarin alle gevoelens en emoties mogen bestaan!