Stimuleer een positief zelfbeeld bij kinderen

Het zelfbeeld van een kind heeft invloed op zijn of haar functioneren. De manier waarop een kind naar zichzelf kijkt, beïnvloedt onder meer zijn of haar sociale relaties en het emotionele welzijn. De ontwikkeling van een zelfbeeld is daarom een belangrijk onderdeel van de identiteitsontwikkeling van een kind. Zelfkennis, persoonlijke groei en zelfwaardering zijn allemaal dingen die jij als volwassene kunt ondersteunen. Waarom dit belangrijk is en hoe je een positief zelfbeeld bij een kind stimuleert, leggen we je in dit artikel uit.

Het ontwikkelen van een positief zelfbeeld

Iedereen heeft een eigen zelfbeeld. Dit kan een positief, maar ook een negatief zelfbeeld zijn. Gelukkig staat een zelfbeeld niet voor de rest van je leven vast. In de psychologie wordt het zelfbeeld als iets dynamisch gezien, dat zich in interactie met de sociale omgeving kan ontwikkelen. Als volwassene heb je daarom zeker invloed op het zelfbeeld van een kind.

Het zelfbeeld van een kind ontstaat geleidelijk en kan gedurende zijn of haar leven meerdere keren veranderen. In de peuter- en kleutertijd is het zelfbeeld van kinderen meestal positief, maar niet per se realistisch. Zelfevaluatie en zelfkennis zijn op die leeftijd nog moeilijk.

Dit verandert vanaf dat een kind een jaar of zes is. Kinderen van die leeftijd gaan zich steeds meer op hun omgeving richten en dat heeft invloed op hun zelfbeeld. Ze gaan zich vergelijken met anderen en kunnen hun eigen vaardigheden daardoor realistischer inschatten. Ook wordt op deze leeftijd de feedback van de sociale omgeving, zoals ouders, leerkrachten en vriendjes, steeds belangrijker. Door in de kindertijd een stevige, positieve basis te leggen, bescherm je een kind tegen onzekerheid en psychische problemen op latere leeftijd.

Waarom is een positief zelfbeeld belangrijk?

Kinderen met een positief zelfbeeld zijn durven meer uitdagingen aan te gaan, gaan beter om met tegenslagen en tonen meer doorzettingsvermogen dan kinderen met een negatief zelfbeeld. Ook vermindert een positief zelfbeeld faalangst en heeft het een positieve uitwerking op de sociale relaties van het kind. Kinderen met een positief zelfbeeld staan dus steviger in hun sneakers en hebben daar de rest van hun leven profijt van.

Hoe bouwt een  kind zelfwaardering op?

Een kind heeft zelf invloed op het zelfbeeld, maar ook de omgeving heeft veel invloed op de zelfwaardering en het zelfvertrouwen van een kind. 

• Ouders en verzorgers kunnen een positief zelfbeeld stimuleren door een warme, stabiele thuissituatie te bieden. Een warme en positieve opvoedstijl met veel betrokkenheid en duidelijke grenzen draagt ook bij aan het zelfvertrouwen van een kind.

• Schoolomgeving en leerkrachten hebben ook invloed op de zelfwaardering en zelfcompassie van een kind. Feedback van leraren, schoolprestaties en succes- en faalervaringen dragen bij aan de zelfkennis en het zelfbeeld. Positieve en taakgerichte feedback, waarbij er ruimte is om te leren van je fouten, dragen bij aan een positief zelfbeeld. Ditzelfde geldt voor andere omgevingen waar kinderen talenten en kwaliteiten ontdekken en ontwikkelen, zoals op een sportclub.
• Sociale relaties en leeftijdsgenoten hebben invloed op het sociale zelfbeeld van een kind. Geaccepteerd worden, bij een groep horen en vriendschappen versterken het gevoel van eigenwaarde. 

Tips voor het opbouwen van een positief zelfbeeld en zelfvertrouwen

Als volwassene heb je invloed op het zelfvertrouwen en het zelfbeeld van een kind. Hoewel er nog veel meer factoren meespelen, kun je als opvoeder zeker veel doen om de zelfwaardering en zelfcompassie van een kind positief te stimuleren. We geven je een paar praktische tips die je direct kunt toepassen.

• Laat merken dat het kind thuis altijd gewaardeerd en geaccepteerd wordt. Koppel dit los van prestaties en gedrag. Zeg bijvoorbeeld ‘Ik hou van jou, ook als je boos bent.’ of ‘Ik ben blij dat je er bent.’
• Neem de gevoelens van het kind serieus, ook als jij het misschien anders ziet of voelt. Leer het kind technieken om op een goede manier met (grote) emoties om te gaan, bijvoorbeeld met behulp van de oefeningen in de Super Chill app.
• Wees beschikbaar in lastige situaties die spanning of onzekerheid oproepen bij het kind. Je kunt en hoeft niet altijd alles op te lossen, maar het kind steunen en er gewoon zijn is al heel waardevol.
• Probeer labels te vermijden, maar geef feedback op inzet en gedrag. Zeg dus niet ‘Jij bent slim.’ maar ‘Ik zie dat je hier hard voor geleerd hebt.’
• Begrens en complimenteer niet op de persoon, maar op het gedrag.
• Normaliseer het maken van fouten en laat zien dat ook jij fouten maakt. Wees mild voor jezelf, zodat het kind dat ook voor zichzelf mag zijn.
• Geef het kind autonomie, maar binnen duidelijke grenzen die bij de leeftijd passen.
• Moedig het kind aan om zelfstandig te zijn en om door te zetten als iets niet direct lukt. Dit kan klein beginnen, zoals bij het strikken van veters of het smeren van brood. 
• Wees een positief rolmodel en laat zien hoe jij met tegenslag omgaat. Vermijd negatieve uitspraken over jezelf.
• Toon interesse in de vriendschappen van het kind en oordeel hierbij niet. Versterk, waar het kan, het sociale steunnetwerk van het kind.

Werk samen aan zelfvertrouwen, zelfcompassie en zelfwaardering

Een zelfbeeld is iets wat je hele leven door kan veranderen. Mild zijn voor jezelf, trots zijn op jezelf en jezelf volledig accepteren is zelfs voor veel volwassenen nog een flinke uitdaging. Positieve feedback, steun en vertrouwen helpen bij het opbouwen van meer zelfvertrouwen. Dat zorgt ervoor dat negatieve ervaringen beter verwerkt en gedragen kunnen worden. Als volwassene heb je geen invloed op álle ervaringen die een kind zal opdoen, maar je kunt wel voor een stevige basis zorgen. Zo staat het kind straks steviger in zijn of haar sneakers en komt er meer rust in het koppie.