Leer een kind grenzen aangeven én respecteren

Opkomen voor jezelf, aangeven als je iets niet leuk vindt of je zelf uitspreken in een situatie is voor veel kinderen lastig. Het aangeven van grenzen gaat over een stukje assertiviteit dat veel kinderen nog moeten leren. Tegelijkertijd moeten kinderen leren om de grenzen van een ander te respecteren. Als volwassenen kan het behoorlijk lastig zijn om een kind dit alles te leren. We vertellen je waarom grenzen aangeven en respecteren belangrijk is en geven je praktische tips waarmee je direct aan de slag kunt.

Assertiviteit en het aangeven en respecteren van grenzen

‘Eigenlijk vond ik het niet leuk, maar dat durfde ik niet te zeggen.’ Als volwassene wil je die zin niet uit de mond van een kind horen komen. Je hoopt altijd dat een kind voor zichzelf durft op te komen en dat het lukt om grenzen aan te geven op het moment dat ze de grens voelen en niet pas daarna. In de praktijk blijkt dit nog niet zo makkelijk te zijn. 

Assertiviteit gaat over precies dat moment. Het gaat over het durven voelen van de grens, over het aangeven van die grens en over het opkomen voor zichzelf. Een assertief kind kan:

• eigen meningen, behoeften en gevoelens uitspreken;
• persoonlijke grenzen stevig én vriendelijk aangeven;
• en rekening houden met de grenzen en gevoelens van anderen.

Assertiviteit zoekt dus de balans tussen het bewaken van de eigen grenzen en het respecteren van de grenzen van een ander. Het gaat om respectvolle communicatie, waarbij een kind vol zelfvertrouwen nee kan zeggen, maar ook de grenzen van anderen accepteert.

Waarom is assertiviteit belangrijk?

Kinderen die op een gezonde manier leren om voor zichzelf op te komen, ontwikkelen meer zelfvertrouwen en eigenwaarde. Ze kunnen beter omgaan met conflicten en sociale druk, hebben minder kans om slachtoffer te worden van pesten en voelen zich emotioneel veiliger in het contact met anderen. Een assertief kind staat dus steviger in z’n sneakers, heeft een positiever zelfbeeld en heeft minder moeite met sociale situaties. Een kind assertief opvoeden legt daarom een waardevolle basis voor de rest van z’n leven.

Hoe voed je een kind assertief op?

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt dat een opvoedstijl met duidelijke grenzen en emotionele steun samenhangt met hogere assertiviteit bij kinderen. Als opvoeders op een respectvolle en assertieve manier met hun kinderen communiceren, leidt dat tot positievere emotionele reacties bij kinderen dan een dwingende of straffende communicatie. 

Een van de dingen die een kind moet leren om grenzen te kunnen aangeven, is het aanvoelen van die grenzen. Wat voelt fijn en wat juist niet? Voor veel kinderen is dit lastig, zeker als ze bang zijn om iemand teleur te stellen. Uit onderzoek blijkt dat een aanzienlijk deel van de kinderen thuis weinig praat over wat zij wel en niet fijn vinden, terwijl ze juist aangeven dit graag van hun opvoeders te willen leren.

Iets anders wat het leren aangeven van grenzen in de weg kan staan, is dat volwassenen de grenzen van hun kinderen niet altijd zien of respecteren. Een kleuter die aangeeft dat hij oma bij het afscheid geen knuffel wil geven, wordt toch vaak gedwongen omdat het sociaal gezien verwacht wordt. Door kinderen juist op dat soort momenten te leren dat ze hun grens mogen aangeven, laat je zien dat hun grenzen serieus worden genomen. Je kunt een kind dan natuurlijk wel op een andere manier beleefd afscheid laten nemen, die wel goed voelt voor het kind. Denk bijvoorbeeld aan een handje geven of even zwaaien. 

Praktische tips om assertiviteit te stimuleren

Als volwassene heb je veel invloed op de manier waarop een kind leert om met eigen grenzen en die van een ander om te gaan. We geven je een paar praktische tips waarmee je de assertiviteit van een kind kan vergroten.

• Neem gevoelens serieus: Het aangeven van grenzen begint met het aanvoelen van grenzen. Voer met het kind open gesprekken over gevoelens en emoties en neem serieus wat het kind je vertelt. Geeft het kind een grens aan? Respecteer deze dan (binnen veilige kaders). Zo laat je zien dat grenzen wederzijds zijn en gerespecteerd moeten worden.

• Geef het goede voorbeeld: Kinderen leren veel door wat ze zien. Laat zien hoe jij op een respectvolle manier communiceert en grenzen aangeeft, maar laat ook zien hoe jij de grenzen van een ander (en die van het kind) respecteert.

• Benoem wat je ziet: Zie je aan de lichaamstaal van een kind dat hij iets niet fijn vindt? Benoem dit dan. Zo geef je het kind woorden voor wat hij voelt, zodat hij een volgende keer makkelijker zelf de grens kan aanvoelen en aangeven.

• Oefen met dagelijkse situaties: Geef het kind de ruimte om in dagelijkse situaties te oefenen met grenzen aangeven. Laat zien welke lichaamstaal bij grenzen hoort en hoe je stevig én vriendelijk nee kunt zeggen. Oefen bijvoorbeeld bij het maken van speelafspraakjes, in de onderlinge communicatie tussen broers/zussen of tijdens een familiebezoekje.

• Geef ruimte en structuur: Om zich goed te ontwikkelen hebben kinderen zowel ruimte als duidelijke kaders nodig. Grenzen geven veiligheid en ruimte geeft vertrouwen. Precies die combinatie ondersteunt zelfstandigheid en assertief gedrag.
• Maak ruimte voor gevoelens en emoties: Als een kind goed weet wat hij voelt, wordt het makkelijker om grenzen aan te geven. Oefeningen uit de Super Chill app kunnen hierin ondersteunen.

Grenzen leren aangeven en respecteren

Het leren aanvoelen en aangeven van grenzen is een proces dat stapje voor stapje gaat. Ook het leren respecteren van de grenzen van anderen en op een respectvolle manier is een proces. Geef kinderen de ruimte om hiermee te oefenen. Het is normaal dat kinderen hiermee oefenen, fouten maken en soms even niet weten hoe het moet. Heb geduld, wees een goed voorbeeld en praat open met het kind. Zo leer je hem of haar stevig én respectvol in de wereld te staan.