Een kind dat niet naar bed wil, elke avond meerdere keren uit bed komt of om half zes ‘s ochtends al naast je bed staat; voor veel opvoeders is het erg herkenbaar. Slaapproblemen bij kinderen hebben veel impact op zowel het kind als op de omgeving. Gelukkig zijn veel slaapproblemen bij kinderen tijdelijk en zijn er verschillende dingen die je kunt doen om het kind te helpen. Super Chill vertelt je wat oorzaken van slaapproblemen bij kinderen zijn én geeft je tips over hoe je het kind het beste kunt helpen.
Wat zijn verschillende slaapproblemen bij kinderen?
Slaapproblemen bij kinderen zijn in te delen in drie brede categorieën.
- Insomnie is het meest voorkomende slaapprobleem bij kinderen. Een kind met insomnie heeft moeite met inslapen, heeft doorslaapproblemen of slaapt structureel te weinig. Kinderen met insomnie willen vaak niet naar bed of komen in bed slecht tot rust. Ook kinderen die niet alleen in slaap kunnen vallen, hebben last van insomnie.
- Hypersomnie is in feite het tegenovergestelde van insomnie. Een kind met hypersomnie zal overdag in slaap vallen, terwijl het ‘s nachts ook voldoende heeft geslapen.
- Parasomnie omvat slaapgedrag dat buiten de ‘normale slaap’ valt. Denk hierbij aan slaapwandelen, nachtangsten of veel bewegen in de slaap. Bij veel kinderen is parasomnie een normale fase in hun ontwikkeling.
Als we het over slaapproblemen bij kinderen hebben, bedoelen we dus alle soorten slaapproblemen. De meeste kinderen met slaapproblemen hebben echter last van insomnie, dus moeite met inslapen, niet willen slapen, vaak wakker worden, niet doorslapen of te vroeg wakker worden.
Situaties zoals een kind dat niet wil slapen, omdat het bang is of een kind dat niet in slaap kan komen na een drukke dag zijn in veel gezinnen herkenbaar. De slaapproblemen kunnen wel per leeftijd flink verschillen. Daarbij heeft elke leeftijdscategorie ook een andere slaapbehoefte. Hierdoor is er voor de slaapproblemen niet één altijd passende oplossing.
Oorzaken van slaapproblemen bij kinderen
Slaapproblemen bij kinderen kunnen veel verschillende oorzaken hebben. Lichamelijke factoren kunnen een rol spelen, maar ook mentale factoren spelen vaak mee bij slaapproblemen. Daarnaast heeft de omgeving ook nog veel invloed op de slaap van kinderen. Slaapproblemen worden bovendien vaak veroorzaakt door een combinatie van factoren.
Lichamelijk ongemak, zoals reflux, infecties, muggenbulten, eczeem of wormpjes kunnen het voor een kind lastiger maken om in slaap te vallen én om door te slapen. Als je het lichamelijke ongemak bij het kind weet te verlichten, zullen de slaapproblemen verminderen.
Mentale factoren spelen ook vaak een rol bij het ontstaan van slaapproblemen bij kinderen. Overprikkeling maakt het voor kinderen lastiger om in slaap te vallen, terwijl scheidingsangst ervoor zorgt dat kinderen niet alleen willen slapen. Maar ook ‘sprongetjes’ in de ontwikkeling kunnen het slapen tijdelijk lastiger maken.
Ten slotte zijn er ook nog externe factoren die invloed hebben op de kwaliteit van de slaap. Als het kind cafeïne op heeft, zal het slechter slapen. Ook blauw licht van schermen, veel prikkels in de omgeving, onregelmatige bedtijdroutines en een te lichte of warme slaapkamer kunnen slaapproblemen veroorzaken.
Daarnaast kunnen dingen zoals ADHD, autisme, angststoornissen, PTSS of OCD slaapproblemen veroorzaken. Dit zijn dan geen tijdelijke slaapproblemen, die bij de fase van het kind passen. In dit soort gevallen kan professionele hulp veel ondersteuning bieden.
Leeftijdsspecifieke slaapproblemen bij kinderen
Slaapproblemen komen bij kinderen van alle leeftijden voor. Wel zijn de oorzaken van een slaapprobleem bij een dreumes vaak anders dan de oorzaken van een slaapprobleem bij een basisschoolkind. Hieronder lichten we een aantal leeftijdsgebonden slaapproblemen uit.
Dreumesen (1 tot 2 jaar) hebben regelmatig last van verlatingsangst, waardoor vooral alleen slapen voor hen een grote uitdaging is. Hierdoor vallen ze lastig in slaap, komen ze vaak uit bed of worden ze ‘s nachts vaak wakker. Een dreumes heeft veel behoefte aan vaste en herkenbare routines. Als die overdag of tijdens het bedritueel ontbreken, kan dit tot slaapproblemen leiden.
Peuters (2 tot 4 jaar) zijn volop bezig om de wereld te ontdekken. Daar hoort bij dat ze hun eigen wil ontdekken, wat tot strijd rondom het bedritueel kan leiden. Ook hebben peuters vaak een levendige fantasie, waardoor ze fantasie-angsten bedenken. Dat maakt gaan slapen, maar ook doorslapen op deze leeftijd lastiger.
Kleuters (4 tot 6 jaar) beginnen net op school, waardoor ze gedurende de dag veel nieuwe prikkels moeten verwerken. Deze overprikkeling door de verandering van de dagstructuur en de vele prikkels op school, kunnen inslapen lastiger maken. Ook kunnen kleuters veel last hebben van angsten, waardoor ze niet goed alleen durven te slapen.
Basisschoolkinderen (6 tot 12 jaar) en tieners (12 tot 18 jaar) krijgen met andere oorzaken van slaapproblemen te maken. Te veel schermtijd, minder slaapbehoefte, drukke dagen met veel prikkels en zorgen rondom bijvoorbeeld vrienden en huiswerk kan het voor hen lastig maken om in slaap te vallen of ervoor zorgen dat ze te vroeg wakker zijn.
Wat zijn symptomen van slaapproblemen?
Symptomen die kunnen wijzen op slaapproblemen variëren van mild naar ernstig. Een kind met slaapproblemen zal vaak slecht inslapen, moeizaam doorslapen of vroeg wakker zijn. Ook onrustig slapen of vaak angstig wakker schrikken zijn symptomen van slaapproblemen. Overdag uit slaaptekort zich in prikkelbaarheid, concentratieproblemen en moeite met de emotieregulatie. Je zult kleine kinderen ook regelmatig in hun ogen zien wrijven van vermoeidheid.
Op de lange termijn kan slaaptekort ook invloed hebben op de groei, omdat het groeihormoon juist tijdens de diepe slaap vrijkomt. Ook zul je na verloop van tijd merken dat het slaapprobleem invloed heeft op de (school)prestaties van het kind. Vermoed je dat een kind een ernstig slaapprobleem heeft? Neem dan contact op met een arts, die de diagnose na lichamelijk onderzoek kan stellen.
Tips om kinderen beter te laten slapen
Veel slaapproblemen bij kinderen zijn gelukkig tijdelijk. Met een paar aanpassingen, kun je vaak al een groot verschil maken. Denk bijvoorbeeld aan:
- Een duidelijk bedritueel dat elke dag hetzelfde is.
- Samen ontspanningsoefeningen of een slaapmeditatie doen. De Super Chill app helpt je hierbij.
- Zorgen voor een prettige, koele en stille slaapkamer.
- Het opbouwen van een slaapritme dat bij de leeftijd van het kind past.
Wil je weten wat je nog meer kunt doen om de slaapgewoonten van een kind te verbeteren? In ons uitgebreide artikel over het oplossen van slaapproblemen hebben we nog veel meer informatie en tips voor je verzameld. Zo slapen zowel het kind als jij binnenkort weer als een roosje.
Veelgestelde vragen
