Wat betekent verantwoordelijkheid nemen?

Als je verantwoordelijkheid neemt, doe je wat goed is voor jezelf én voor anderen. Je neemt eigenaarschap over je gedrag.

Hoe pas ik denken-voelen-doen toe?

Bij denken-voelen-doen analyseer je een gebeurtenis en reflecteer je op je eigen keuzes.. Je kijkt eerst naar wat er is gebeurd en welke gedachten (denken) dit bij je oproept. Daarna bekijk je welke gevoelens en emoties (voelen) hierdoor ontstaan en welk gedrag (doen) dit voor gevolg had. Je kunt hierbij oefenen met het ombuigen van niet-helpende gedachten naar helpende gedachten, kunt je emoties beïnvloeden met bijvoorbeeld een ontspanningsoefening of kunt als het lukt direct je gedrag aanpassen.

Wat als je een verkeerde keuze maakt?

Een ‘verkeerde’ keuze is meestal een waardevol leermoment. Neem verantwoordelijkheid voor je keuze en gedrag en leer van de consequentie, zodat je de volgende keer een andere keuze kunt maken.

Wanneer is hulp vragen slim?

Als je merkt dat je in een situatie vastloopt, is het slim om hulp te vragen. Ook als je denkt dat iemand je iets kan leren of dat een doel beter of sneller bereikt kan worden met hulp, is het verstandig om hulp te vragen. Hulp vragen is heel krachtig en nuttig.

Hoe reflecteer ik op mijn keuzes?

De denken-voelen-doen methode is een handige manier om op je keuzes te reflecteren. Je kijkt hierbij naar een gebeurtenis en analyseert welke gedachten en emoties dit bij je opriep en welke gevolgen je gedrag hadden. Zo kun je bepalen of je de volgende keer een andere keuze wilt maken.

Hoe leer je doorzetten zonder jezelf te pushen?

Oefen met mild zijn naar jezelf, jezelf positieve feedback geven (ook als het moeilijk wordt), doelen stellen voor jezelf en omgaan met tegenslagen. Luister naar je lijf en neem een pauze als iets voor te veel stress of spanning zorgt. Geef dan niet meteen op, maar doe een ontspanningsoefening en probeer het daarna nog een keer.

Terug naar alle artikelen

Zelfsturing en verantwoordelijkheid: zo komt een kind zélf aan het roer te staan

Zelfkennis & reflectie

Super Chill

5 minuten

Langzaam maar zeker ontdekken kinderen dat ze zelf invloed hebben op hun leven. Dat begint met kleine stapjes en groeit steeds verder uit, totdat het zelfstandige volwassenen zijn. Door een kind bewust te maken van zijn of haar keuzes én de gevolgen van die keuzes, ontwikkelen ze een gevoel van eigenaarschap over hun eigen leven. Dit vormt een belangrijke basis voor hun zelfvertrouwen en verdere ontwikkeling. In dit artikel geven we je handvatten over hoe je zelfsturing en verantwoordelijkheid nemen bij een kind stimuleert.

Een kind leren om verantwoordelijkheid te nemen

Kinderen kunnen vaak nog niet volledig overzien wat de gevolgen van hun keuzes zijn. Toch is het belangrijk dat je kinderen stimuleert bij het zelf beslissingen nemen en initiatief tonen. Door een kind de ruimte te bieden om (binnen veilige kaders) zelf beslissingen te nemen, leren ze verantwoordelijkheid nemen voor hun gedrag.

Je zult zien dat een kind niet altijd de juiste keuze maakt. Dat kan als volwassene lastig voelen, omdat je het kind tegen teleurstelling wilt beschermen. Toch is het belangrijk dat het kind de ruimte krijgt om zelf de gevolgen van een keuze te ervaren. Juist bij tegenslagen kunnen kinderen leren reflecteren op hun eigen handelen en denken ze na over wat ze de volgende keer anders kunnen doen. Dat is heel leerzaam en waardevol. Ook leren ze op deze manier omgaan met tegenslag, oefenen ze met hun veerkracht en stimuleer je hun oplossingsgericht denken.

Zelf beslissingen nemen op verschillende leeftijden

Zelfs bij een heel klein kind kun je zelfsturing en eigenaarschap stimuleren. Laat het kind keuzes maken die goed bij zijn of haar leeftijd passen. Laat een dreumes bijvoorbeeld kiezen wat hij op z’n brood wil of laat een peuter haar eigen outfit kiezen. Hoe groter het kind wordt, hoe meer verantwoordelijkheid hij of zij kan nemen. Dit ondersteun je als volwassene door duidelijke verwachtingen uit te spreken en consequent te zijn. Zo ontstaat er vertrouwen, zowel bij het kind als bij jezelf.

Bij wat oudere kinderen is het helpend om met het kind in gesprek te gaan over bepaalde keuzes. Stel open vragen, zonder te oordelen. Vraag bijvoorbeeld ‘Wat wilde je daarmee precies bereiken?’ of ‘Wat zou je de volgende keer anders kunnen doen?’. Zo ligt de nadruk op oefenen en leren en niet op straffen of beschuldigen. Ook erken je op deze manier de inzet en verantwoordelijkheid van het kind, waardoor hij of zij zich serieus genomen en gesteund voelt. Dat ondersteunt de verdere ontwikkeling op het gebied van zelfsturing.

Zelf aan de slag met zelfsturing en eigenaarschap

Als volwassene wil je graag dat een kind opgroeit tot een zelfstandige volwassene. Om dat voor elkaar te krijgen, moet het kind veel oefenen. Daar kun je kinderen op verschillende manieren in ondersteunen.

Kijk naar de leeftijd en de ontwikkeling van het kind en geef keuzes die hierbij passen. Vindt het kind het bijvoorbeeld nog moeilijk om zelf initiatief te tonen? Geef hem of haar dan twee opties om zelf uit te kiezen. Zo stimuleer je de zelfstandigheid en komt het kind steeds meer zelf aan het roer te staan.

Laat een kind de consequenties van keuzes ervaren. Dit is een veel effectiever leerproces dan als jij al bepaalt dat iets niet goed zal uitpakken. Doe dit natuurlijk wel alleen als het veilig kan. Het plannen van het leerwerk voor een toets is een goed voorbeeld. Wil een kind last-minute beginnen met leren? Laat dit dan eens toe. De consequentie kan zijn dat het resultaat tegenvalt, maar daar leert het kind wel veel van.

Bespreek vooraf wél wat de consequenties van een keuze kunnen zijn. Zo kan het kind een weloverwogen keuze maken. Laat het kind vervolgens wel écht zelf kiezen. Omgaan met tegenslagen hoort ook bij het proces van zelfstandig worden.

Focus op het leerproces en niet enkel op het resultaat. Dit is goed voor het zelfvertrouwen van het kind.
Laat het kind eigen doelen stellen en oefen ook met doorzetten als het even lastig is om dat doel te bereiken. Focus hierbij op het leerproces en niet zozeer op het behalen van doel.

Zelfregie, emotieregulatie en veerkracht

Zelfstandig worden gebeurt met vallen en opstaan. Door kinderen te leren dat ze zelf verantwoordelijk zijn voor hun gedrag, breng je ze steeds meer zelfstandigheid bij. Leer een kind dat je niet altijd invloed hebt op wat er gebeurt, maar wel op hoe je reageert. Hier komt ook een stukje emotieregulatie en veerkracht bij kijken. Door te oefenen krijgt het kind steeds meer invloed op z’n eigen gedrag, kan hij meer verantwoordelijkheid nemen en wordt keuzes maken en initiatief tonen steeds makkelijker.

Merk je dat een kind het lastig vindt om zelf aan het roer te staan? Werk dan samen aan meer zelfvertrouwen, positief denken, omgaan met tegenslagen en een positief zelfbeeld. Oefeningen uit de Super Chill app kunnen hierbij helpen. Waarom dat zo is, lees je in onze wetenschappelijke onderbouwing. Ga samen aan de slag en zorg dat het kind steeds zelfstandiger en steviger in z’n sneakers komt te staan!