Het is vijf uur ‘s ochtends en er staat (alweer) een enthousiast kind naast je bed. Je had graag nog even willen slapen, maar dat is nu geen optie meer. Gelukkig is deze situatie niet alleen heel herkenbaar, maar in de meeste gevallen ook maar tijdelijk. Je kunt verschillende dingen doen om het kind te helpen om niet meer zo vroeg wakker te worden.
Hun biologische ritme, een te lichte slaapkamer, de verschuiving van zomer- naar wintertijd of andersom, een slaapritme dat niet meer bij de leeftijd past of een drukke periode kunnen allemaal redenen zijn waarom een kind opeens te vroeg wakker wordt. Hoe je dit slaapprobleem aanpakt, wisselt per oorzaak én leeftijd van het kind. Super Chill geeft je tips waarmee je direct aan de slag kunt.
Waarom wordt een kind vroeg wakker?
Er zijn verschillende redenen waarom een kind ineens of altijd vroeg wakker wordt. Voordat je het slaapprobleem kan oplossen, moet je de oorzaak kennen. Veel voorkomende oorzaken van een kind dat vroeg wakker wordt zijn:
- Een lichte slaapcyclus tegen de ochtend, waardoor het kind snel van iets wakker wordt.
- Een niet kloppende slaapschuld: het kind gaat te vroeg of juist te laat naar bed.
- Een te lichte slaapkamer, waardoor de biologische klok denkt dat het tijd is om op te staan.
- Verandering van winter- naar zomertijd of andersom, waardoor het slaapritme tijdelijk niet klopt.
- Te veel dutjes overdag, waardoor er ‘s nachts minder slaapdruk is.
- Lichamelijke prikkels (zoals honger, dorst, kou of warmte) waardoor het kind wakker wordt.
- Geluid in huis of op straat. Vooral in combinatie met de lichte slaapcyclus kan dit ervoor zorgen dat het kind te vroeg wakker wordt.
Oorzaken van te vroeg wakker worden per leeftijd
Waar bovenstaande oorzaken op alle leeftijden kunnen voorkomen, zijn er ook oorzaken van te vroeg wakker worden die aan bepaalde leeftijden en ontwikkelingsniveaus zijn gekoppeld.
| Leeftijd | Mogelijke oorzaak te vroeg wakker worden |
| Dreumes (1 tot 2 jaar) | Slaapregressie, een variabel dagritme en verlatingsangst. |
| Peuter (2 tot 4 jaar) | Veel prikkels om te verwerken, fantasie-angsten en te veel of te lange dutjes. |
| Kleuter (4 tot 6 jaar) | Start op school zorgt voor een ander dagritme en veel prikkels om te verwerken. |
| Basisschoolkinderen (6 tot 12 jaar) | De interne klok wordt sterker en ze worden gevoeliger voor licht en geluid. Ook schermgebruik (vooral in het uur voor de bedtijd) heeft invloed. |
Bij kinderen die vroeg ontwaken gebeurt dat deels natuurlijk, maar met een duidelijk slaapritme en voldoende structuur, is de ontwaaktijd vaak wel te beïnvloeden.
Tips om een kind langer te laten slapen
Als een kind altijd vroeg wakker is, kan het fijn zijn om het slaapschema te beïnvloeden. We geven je een aantal tips hoe je dit kunt doen.
Tips voor alle leeftijden
- Zorg voor een donkere slaapkamer, waar het ook ‘s ochtends nog donker is.
- Verschuif de bedtijd van het kind met tien of twintig minuten om te zien of dat effect heeft.
- Geef het kind een voorspelbaar en ontspannend bedritueel.
- Zorg voor voldoende ontspanning en een rustig koppie gedurende de dag, bijvoorbeeld met de oefeningen in de Super Chill app.
- Stel vaste bed- en wektijden in, óók in het weekend.
- Zorg voor een stille en koele slaapkamer.
- Beperk het schermgebruik gedurende de dag en laat het kind in het uur voor de bedtijd helemaal geen scherm meer gebruiken.
- Verschuif bij zomer- en wintertijd het ritme geleidelijk, in drie tot vijf dagen in plaats van in één keer.
- Zorg voor een rustige start ‘s ochtends. Dit bevordert een later ritme.
Tips per leeftijd
- Dreumes en peuter: Beperk het aantal dutjes, verduidelijk het dag- en nachtritme en zorg voor een herkenbaar bedritueel, bijvoorbeeld met een knuffel die altijd in bed blijft. Een slaaptrainer met kleuren kan bij jonge kinderen ook helpen om te leren herkennen wanneer ze moeten gaan slapen en wanneer ze mogen opstaan.
- Kleuter: Werk met een ‘afsprakenkaart’ en ondersteun het kind eventueel met een slaaptrainer, zodat het duidelijk is wanneer het tijd is om op te staan.
- Oudere kinderen: Ga het gesprek aan met het kind en heb het samen over het belang van slaap en rust. Beperk het aantal prikkels in de avond en stel duidelijke grenzen, bijvoorbeeld over schermgebruik en bedtijden.
Met een duidelijk slaapritme, een ontspannend bedritueel en voldoende slaapuren, worden de meeste kinderen na verloop van tijd niet meer zo vroeg wakker. Dat is zowel voor het kind als voor jezelf een stuk fijner. Blijven de slaapproblemen aanhouden? Dan kan professionele hulp jullie verder helpen.
Veelgestelde vragen
